Profesionalna orijentacija

 

Značaj i prioritet različitih programa profesionalne orijentacije se ogleda u merama koje sprovodi jedna država.

Sa socijalnog aspekta profesionalna orijentacije se nalazi u cikličnom sistemu sa drugim procesima koji zavise uzajamno jedni od drugih. Profesionalna orijentacija doprinosi boljem funkcionisanju tržišta rada i zapošljavanja, kao rezultat ovih procesa dolazi do stvaranja novih radnih mesta i traženje novih profila, zatim nastaje potreba za kompetentnim i bolje obučenim radnim kadrom, a veći kvalitet radnih mesta i bolji uslovi rada predstavljaju četvrtu etapu u procesima uspostavljanja principa savremenog ekonomskog konteksta obrazovanja i zapošljavanja individue sa jedne strane i ekonomski prosperitet zemlje sa druge strane.

Kako bi profesionalna orijentacija ispunila svoje ciljeve u skladu sa opisanim procesom, resorna ministarstava – Ministarstvo rada, zapošljavanja i socijalne politike, Ministarstvo regionalnog razvoja i lokalne samouprave, Ministarstvo prosvete, nauke i tehnološkog razvoja, Ministarstvo omladine i sporta, kao i druge institucije koje su ključni nosilac društvenog i privrednog razvoja, rade na ostvarenju ciljeva usvojenih strateško-normativnih dokumenata. U kontekstu ovog programa, najznačajnija dokumenta su: Nacionalna strategija zapošljavanja Srbije, Strategija razvoja stručnog obrazovanja u Republici Srbiji, Strategija obrazovanja odraslih, Nacionalna strategija za mlade, Nacionalna strategija za smanjenje siromaštva, Nacionalna strategija privrednog razvoja od 2006 do 2012. godine, kao i Strategija karijernog vođenja i savetovanja u Republici Srbiji. Ipak i pored dobro postavljenog strateško-normativnog okvira delovanja resornih ministarstava i institucija, veća koordinacija u realizaciji aktivnosti i bolja saradnja je neophodna kako bi se postigli planirani ishodi i rezultati.

Ako posmatramo lokalni nivo kroz pomenute aspekte susrećemo se sa dve vrste problema u implementaciji aktivnosti koje se odnose na profesionalnu orijentaciju. Odgovaranje na izazove u specifičnoj lokalnoj sredini je uslovljeno nacionalnim okvirima, a sa druge strane programska saradnja jedinica lokalne samouprave, institucija i filijala iz nacionalnog sistema (škole, NSZ itd.), kao i civilnog sektora koji se bavi ovom temom je na različitim nivoima u svakoj specifičnoj lokalnoj zajednici.

Način za prevazilaženje ovih problema na lokalnom nivou uz poštovanje karakteristika svake lokalne zajednice je stvaranjem mreže pružaoca usluga profesionalne orijentacije. Najznačajniji akteri mreže na lokalnom nivou su: Jedinica lokalne samouprave (Kancelarija za mlade), osnovne i srednje škole, filijala NSZa, različite organizacije civilnog društva, službe i agencije koje se bave profesionalnom orijentacijom, kao i različiti akteri na lokalu koji realizuju međunarodne projekte. Usluge i servisi profesionalne orijentacije mogu se podeliti na:

-          Edukaciju iz oblasti profesionalne orijentacije – različite vrste obuka i treninga koje omogućavaju mladima da razumeju svoje motive, interesovanja, vrednosti i sposobnosti kojima mogu doprineti društvu, zatim im obezbeđuju znanja o tržištu rada, unapređuju njihove veštine donošenja odluka za svoje buduće obrazovanje i zanimanje, osposobljavaju ih da planiraju svoju karijeru.

-          Karijerno informisanje – obezbeđivanje informacija o zanimanjima, putevima karijere, potrebama na tržištu rada, obrazovnim insitucijama, aktuelnim programima i projektima koji se realizuju, aktivnostima koje se realizuju na lokalu (sajmovi, prakse, volontiranje itd.).

-          Karijerno savetovanje – omogućava pojedincu da sagleda i razume sopstvene ciljeve za dalji profesionalni razvoj, osnažuje ga za donošenje i preispitivanje odluke o karijeri, priprema ga na buduće promene i izazove na karijernom putu, organizovanju sopstvenih potencijala kako pri traženju, tako i pri obavljanju posla.

-          Posredovanje u zapošljavanju – obezbeđivanje znanja i informacija za pronalaženje zaposlenja, pokretanje sopstvenog biznisa, omogućavanje sticanja radnog iskustva kroz realizaciju različitih oblika praksi i pripravničkog staža.

Sve pomenute usluge i servise profesionalne orijentacije realizuju akteri mreže na lokalnom nivou, a koordinacioni mehanizmi obezbeđuju pregled i kvalitet postojećih usluga i servisa na lokalu.

Realizacija aktivnosti koje se odnose na profesionalnu orijentaciju na lokalnom nivou

Aktivnosti koje se realizuju na lokalnom nivou na različite načine doprinose unapređenju usluga i servisa profesionalne orijentacije mladih. Pregled realizovanih aktivnosti na lokalnom nivou omogućava i mapiranje oblasti profesionalne orijentacije i karijernog delovanja, kao i mogućnosti programskog razlikovanja, ali i saradnje različitih aktera.

Filijale NSZ-a pružaju uslugu karijernog savetovanja i informisanja kroz sledeće mere: uspostavljanje kontakta sa poslodavcima, informisanje o mogućnostima za razvoj karijere, procena zapošljivosti i individualni planovi zapošljavanja, savetovanje, selekcija i klasifikacija, sajmovi zapošljavanja, sajmovi profesionalne orijentacije, klub za traženje posla „Job Club“, obuka za aktivno traženje posla, trening samoefikasnosti. Takođe, Centri za profesionalno informisanje i savetovanje (CIPS) koji postoje pri filijali NSZ-a, omogućuju programsko umrežavanje profesionalne orijentacije. Aktivnosti organizacije sajmova zapošljavanja i sajmova profesionalne orijentacije mogu doprineti zajedničkim promotivnim aktivnostima, kao i obezbeđivanje informacija mladima/korisnicima programa šta mogu da dobiju različitim obukama.

U okviru škola postoje raznovrsne aktivnosti. U osnovnim školama, pored profesionalne orijentacije koju realizuju školski pedagozi i psiholozi, realizuje se i program profesionalna orijentacija. Aktivnosti u okviru stručne službe u školi (prosvetno-pedagoška služba) su usmerene na primenu testova, davanje povratne informacije i usmeravanje na filijale NSZa za dalju profesionalnu orijentaciju. Program profesionalne orijentacije omogućava da mladi u okviru svoje škole prisustvuju petofaznoj obuci koja ih osnažuje da samostalno donesu odluku na osnovu uvida u sopstvene kapacitete, uvida u informacije o budućim zanimanjima i karijernim putevima, kao i praktičnog iskustva u realnim susretima sa budućim zanimanjem.

U okviru srednjih škola, Beogradska otvorena škola je razvila “Model karijernog vođenja i savetovanja u srednjim stručnim školama“. Online portal za srednjoškolce „Mingl“ koji može poslužiti kao izvor informacija za izbor buduće karijere, kao i dodatnim obukama, kursevima, takmičenjima, mogućnostima za volonterizam i aktivizam mladih.

U pojedinim lokalnim zajednicama se implementiraju različiti međunarodni programi koji se odnose na profesionalnu orijentaciju i preduzetništvo -  Održanje mira i inkluzivni lokalni razvoj (PBILD), Zapošljavanje i migracije mladih (YEM), Job shadowing program, Razvoj karijere i preduzetništvo mladih u Srbiji (Ambasada SADa), Projekat održivog lokalnog razvoja (USAID), Projekat za jačanje ekonomske sigurnosti (USAID),  TEMPUS projekti (EU), IPA projekti (EU), kao i mnogi drugi. Prepoznati su i regionalni i nacionalni programi koji su povezani sa temom profesionalne orijentacije i preduzetništva – Balkanski fond za lokalne inicijative (BCIF), Evropski pokret u Srbiji (EPuS), SMART Kolektiv, Grupa 484, Inicijativa za razvoj i saradnju – Srbija (IDC) itd.  Svi ovi programi koji doprinose razvoju preduzetništva omogućavaju mladima da nakon petofaznog modela profesionalne orijentacije pronađu svoju buduću karijeru u različitim samostalno pokrenutim poslovima.

Inicijative koje je pokrenulo Ministarstvo omladine i sporta u saradnji sa drugim ministarstvima i partnerima, a koje su svoje rezultate imale na lokalnom nivou su: uključivanje karijernog informisanja u INFO punktove u lokalnim kancelarijama za mlade, otvaranje oglednih centara za karijerno vođenje i savetovanje u osnovnim, srednjim i visokoškolskim ustanovama u kojima ne postoje ovakvi centri. Osnivanjem karijernih centara omogućava se upućivanje mladih na savetovanje, a takođe realizacija realnih susreta kroz posete poslodavcima, kreiranjem zajedničkih programa realizacije praksi otvara se prostor za povezivanje sa programom profesionalne orijentacije.


Karijerno vodjenje

Pojam karijernog vođenja i savetovanja prevazilazi početni izbor škole i profesije i obuhvata uklapanje profesionalnih i privatnih uloga pojedinca, posla i slobodnog vremena i mentalnog zdravlja.
Saznaj više →

Karijerno savetovanje

Karijerno savetovanje kao važan način individualnog rada sa mladima, pomaže im da razreše karijerne nedoumice, donose odluke i lakše otkriju svoje ciljeve i želje, kroz usmeren, stručno vođen razgovor, u sigurnom okruženju.
Saznaj više →